Het begin
Palmzondag, 11 april 1954. “Zeeuwsvlaamse gemeente Aardenburg brengt Mattheus-Passion”. Het is een van de koppen die in de weken, voorafgaand aan de bijzondere zondag, boven krantenartikelen staat. Landelijke en regionale dagbladen, zoals “De Maasbode”, “De Schakel”, de “Provinciale Zeeuwsche Courant” kijken uitgebreid naar het komende evenement. Maar ook de Belgische pers laat zich niet onbetuigd. “De Brugsche Courant”, “Het Nieuws van den Dag” en “Burgerwelzijn” kondigen eveneens de grote gebeurtenis aan.
Aardenburg wil laten zien hoe “na de materiële wederopbouw na de oorlog, thans de culturele wederopbouw ter hand (wordt) genomen”. Daarvoor heeft men gekozen voor de uitvoering van Bachs Matthäus Passion.
Om dat te realiseren is er een comité gevormd. Burgemeester J. van Dongen is ere-voorzitter. Verder hebben toentertijd vooraanstaande Aardenburgers zitting, zoals J. Rosseel (voorzitter), dominee L. Blom en M. Kuijs (secretaris-penningmeester). Ook gemeentesecretaris J. Paridaen is daarbij zeer actief.
Het comité weet zich terdege gesteund door nota bene twee ere-comités: een Belgisch met heel bekende namen als Achiel van Acker, oud-minister-president, Ridder Pierre van Outryve d’Ydewalle, de gouverneur van West-Vlaanderen en burgemeester Leon Lippens van Knokke aan Zee.
Van de andere (over)kant niet minder vooraanstaande personen: Jhr.Mr. A. de Casembroot, commissaris van de Koningin in Zeeland, Mr.Dr. A. Mes, lid van Gedeputeerde Staten en Ir. K. Kapsenberg, directeur van de Koninklijke Maatschappij “De Schelde”. Beide comités zijn bedoeld om voor België en Walcheren een aanbeveling te geven voor de uitvoering van het meesterwerk van Johann Sebastian Bach.
Daarvoor heeft men zich verzekerd van groten uit de muziekwereld. Zo is de leiding in handen van Piet van Egmond die het Noord-Hollands Philharmonisch Orkest, het Amsterdams Oratorium-koor en het Knapenkoor “Vredesscholen” dirigeert.
Wat de solisten betreft, heeft men internationale grootheden met een hoog “stemmig” gehalte aangeworven. Bijvoorbeeld Aafje Heijnis, alt; bariton Caspar Bröcheler uit Hamburg die de Christuspartij voor zijn rekening neemt, voorts Willy van Hese, de Belgische tenor die de Evangelistenrol vertolkt en Helene Verkleij, een Nederlandse sopraanzangeres. Ook bij de musici vinden we voor die tijd bekende namen.
De belangstelling van luisteraars en kijkers was overweldigend. “De Gentenaar” beschrijft het zo: “Er is wellicht geen plaats beter geschikt dan de Sint Bavokerk van Aardenburg. Ook is bij deze zonnige dag de hele kerkruimte met haar meer dan 1200 uitstekende zitplaatsen totaal gevuld, hoewel het pas de eerste stap is geweest in de jaarlijkse bedevaart”. En het Belgische ere-comité heeft niet voor niets gewerkt, want er is ook Vlaamse belangstelling: “Bij deze inzet telden wij niet minder dan 25 Belgische wagens, waarbij een aanzienlijke groep uit de Stad Gent”.
De kenners waren achteraf – uiteraard – genuanceerd in hun oordeel. Het varieert van een enorm succes tot meer kritische opmerkingen. Wel is men ervan overtuigd dat deze Mattheus Passie het begin kan zijn van een jarenlange traditie in een “fraai gerestaureerde Sint Baafskerk, die zich acoustisch uitstekend leende voor deze uitvoering”.
Welnu: ook in 2008 is het verhaal van het Mattheus-evangelie nog steeds niet uitverteld, want ook voor dit jaar staat de uitvoering van de Matthäus Passion van Johann Sebastian Bach weer op de agenda. Ze hebben dus in 1954 gelijk gehad. Het is een traditie geworden!
Maar hoe gaat het tegenwoordig met de voorbereidingen voor deze grootse muzikale gebeurtenis.

De hedendaagse uitvoering
Het is half februari 2008 en het huidige Bach Comité Aardenburg is praktisch rond met de organisatie en realisatie van de komende uitvoering van Bachs Matthäus Passion. En daarmee is de doelstelling van het comité weer verwezenlijkt: het organiseren en doen uitvoeren van het bekende werk.
Dit jaar staat het voor de vijfenvijftigste keer in Aardenburg op het programma. En het is niet het enige jubileum dat gevierd wordt. Al vijfendertig jaar werkt men samen met de Nederlandse Bach Vereniging. En de grote inspirator en artistiek leider Jos van Veldhoven is daaraan vijfentwintig jaar verbonden.
Je kunt het meesterwerk van Johann Sebastian Bach zonder meer een blijver noemen. Dat neemt niet weg dat toehoorders telkens weer verrast worden door nieuwe ontdekkingen in de uitvoering ervan. Zo is er een streven naar het gebruik van houten muziekinstrumenten. En het aanzoeken van gastdirigenten met ervaring in de uitvoering van de Matthäus Passion. Zij geven vaak nieuwe accenten aan het oude muziekwerk, al is Jos van Veldhoven een telkens terugkerende leider, zoals ook dit jaar weer.
Het mag gerust eens gezegd worden dat de uitvoering in de Sint Baafskerk uniek is. Aardenburg vormt samen met Haarlem, Amsterdam, Naarden, Tilburg en Antwerpen de toplocaties waar de Bach Vereniging Nederland (BVN) de Matthäus Passion laat uitvoeren.
Het bewijst ook dat de belangstelling ervoor in Nederland (en Vlaanderen) erg groot is. Bovendien zijn er nog talloze andere plaatsen waar het meesterwerk – zij het in andere opzet – wordt uitgevoerd, denk maar aan Hulst en Vlissingen.
Ook artistiek gezien behoort Aardenburg bij de top. De vertolker van de evangelistenpartij tijdens de laatste uitvoering gaf bijvoorbeeld aan, dat hier de meest sacrale was om te zingen.

Belangstelling
De belangstelling voor het bijwonen van de Matthäus Passion is overweldigend. Het houdt tevens in dat velen teleurgesteld moeten worden. Binnen acht dagen zijn alle 1100 kaarten uitverkocht. En de bezoekers komen van heinde en ver. Natuurlijk uit Nederland en België – overigens met heel wat meer auto’s dan de 25 wagens die men bij de eerste uitvoering telde -, maar ook Duitsers en Fransen weten de weg hier naar toe te vinden. Velen van hen komen jaren achtereen om het meesterwerk te beluisteren en te beleven. Daardoor ontstaat een sfeer van herkenning en vriendschap die ook doorspeelt in de samenwerking van comité en Bach Vereniging. Natuurlijk blijven deze (oude) trouwe bezoekers altijd van harte welkom. Toch wordt er ook het nodige gedaan om een jonger publiek voor de Mattheus Passie te interesseren. Zo heeft de NBV een educatief project gelanceerd waarvoor de Zeeuws-Vlaamse middelbare scholen zijn benaderd. Bij voorbeeld via het geven van voorlichting en het verzorgen van gastlessen. Daarin zit onder andere een animatie van het lijdensverhaal, en er kunnen melodieën bedacht worden op fragmenten uit het werk. Er is uitleg over instrumenten en de rol van de solisten en dirigent. Maar ook door de uitgave van een cd-rom waardoor de scholieren interactief kunnen inspelen op facetten van het werk. Dit jaar zullen een veertigtal jongelui tegen een gereduceerd tarief te gast zijn bij de uitvoering.
Voorafgaand aan de uitvoering geeft Antoon de Kort van de Zeeuwse Muziekschool een lezing waarin uitleg over muziekfragmenten gegeven wordt en ingegaan wordt op de vertolking van dirigent en solisten.

De laatste loodjes
‘s Woensdags vóór de uitvoering komt het voltallig bestuur om 16.00 uur bijeen: de start van de laatste voorbereidingen. Afsluithekken worden geplaatst. Op donderdag wordt de stellage voor de zitplaatsen in elkaar gezet. Dat gebeurt door een legertje vrijwilligers. Een vaste ploeg helpers is op vrijdag paraat is om de stoelen te plaatsen, te nummeren en – indien nodig – een poetsbeurt te geven.. De zaterdag is controledag: nalopen of alles tiptop in orde is. En ruimte en tijd maken om solisten, koren, bestuursleden van de NBV hartelijk en gastvrij te ontvangen. Uit de contacten die het Aardenburgse Comité met de Utrechtse Vereniging en uitvoerenden heeft, weet men dat de (Zeeuws-)Vlaamse gastvrijheid zeer wordt gewaardeerd. Eer het zover is, is een heel traject afgelegd dat loopt van het aanvragen van vergunningen, opmaken en bestellen van drukwerk en toezenden naar honderden belangstellenden, sponsoring, accommodatie inrichten voor uitvoerenden en toeschouwers, tot cateringservice toe. Geen wonder dat de voorbereiding maanden werk vraagt.

Het Bach comité
De muzikale uitvoering van het muziekstuk gebeurt louter door beroepsmensen.
De leden van het comité zijn in feite vrijwilligers. De jarenlange ervaring staat wel garant voor een bijna professionele en vakkundige organisatie, waarin iedereen een duidelijke taak heeft, maar de goede sfeer een even belangrijke rol speelt.
Dominee Hans Crans is de huidige voorzitter. Als secretaris fungeert Eduard Corveleijn en Suzy Pladdet past op de centjes. Dick de Pooter bekleedt ook een essentiële functie: hij is verantwoordelijk voor de toewijzing en – zending van de toegangskaarten. Hij is tevens vice-voorzitter. Marieke Pera begeleidt het educatieve project om jongeren te benaderen. Bestuurslid Arno Rootsaert is de communicatiespecialist en maker van de website. Samen met Mias Krul neemt hij ook de sponsoring voor zijn rekening. Want de organisatie van een dergelijk evenement kost naast het werk ook veel geld. Je moet dan denken aan zo’n € 50.000,=! Dankzij de steun van provincie, gemeente, zaken, bedrijven en de bijdragen van het Steunfonds onder leiding van Alexander Pera slaagt het Bach Comité Aardenburg er in om het jubileum van deze vijfenvijftigste editie financieel rond te krijgen.
De uitvoering van De Matthäus Passion vindt plaats op zaterdag 15 maart om 14.00 uur in de aloude Sint Baafskerk.
Na afloop vindt er een receptie plaats in de hal van de Vorsterman van Oyen-basisschool. Daarop wordt zeker aandacht besteed aan de jubilea die dit jaar gevierd worden.

Een artikel van Leo Ducheine voor de Sincfalbode, 10 maart 2008